Centrum DZWONI

ICF


Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia, w skrócie ICF, należy do „rodziny” międzynarodowych klasyfikacji opracowanych przez Światową Organizację Zdrowia i stosowaną do opisu różnych aspektów zdrowia i związanych ze zdrowiem.

ICF to model uniwersalny, który odnosi się do wszystkich ludzi, niezależnie od kultury, schorzenia, płci czy wieku. Nie tworzy z niepełnosprawności cechy wyróżniającej mniejszość, lecz opisuje wszystkie dziedziny funkcjonowania i niepełnosprawności, które dotyczą każdego człowieka.

ICF dostarcza obszernego i wystandaryzowanego schematu opisu funkcjonowania człowieka i jego ograniczeń oraz służy jako narzędzie do organizacji tych informacji. Tworzy strukturę porządkującą informacje w sensowny, logicznie i łatwo dostępny sposób.

Informacje w ICF zorganizowane są w dwóch częściach, a każda z nich posiada dwa składniki. W celu opisania zakresu funkcjonowania lub stopnia albo wielkości niepełnosprawności oraz stopnia, w jakim dany czynnik środowiskowy stanowi ułatwienie lub ograniczenie, do klasyfikacji wprowadzono kwalifikatory – kody numeryczne. Stanowią one wspólny język, który pozwala na porównanie zdrowia populacji na poziomie jednostki w różnych regionach kraju i międzynarodowym, w tych samych oraz różnych okresach.

Rysunek 1 – Schemat ICF

 

Klasyfikacja ICF jest zorganizowana hierarchicznie. Składa się z dwóch części w skład których wchodzą dwa elementy składowe:

1) Funkcjonowanie i niepełnosprawność

a) Funkcje ciała ludzkiego (oznaczone kodem b) i Struktury ciała ludzkiego (oznaczone kodem s)

b) Aktywność i uczestniczenie (oznaczone kodem d)

2)    Czynniki kontekstowe

a)    Czynniki środowiskowe (kod e)

b)    Czynników osobowych - nie zostały jeszcze sklasyfikowane w ICF.

Każdy składnik klasyfikacji złożony jest z różnych dziedzin (rozdziałów, bloków tematycznych) np. ogólne funkcje psychiczne (Funkcje ciała – rozdział 1, b110-b139), dbanie o siebie (Aktywność i uczestniczenie – rozdział 5), produkty i technologia (Czynniki środowiskowe – rozdział 1). Każda dziedzina składa się natomiast z kategorii np. Funkcje orientacji (b114), Mycie się (d510), które stanowią jednostki klasyfikacji. W obrębie każdego składnika kategorie rozmieszczone są hierarchicznie wg schematu pień-gałąź-liść, tak, że kategoria niższego poziomu posiada cechy wspólne z kategoriami wyższego poziomu, do których należy.

Rysunek 2 – Struktura i kody klasyfikacji

Każda kategoria ICF ma określony kod, który składa się z litery i kodu numerycznego (np. d6300 przygotowywanie prostych posiłków)

Litera oznacza miejsce w klasyfikacji, dalej jest kod numeryczny, który rozpoczyna się od numeru rozdziału (jedna cyfra), po którym następuje drugi poziom (2 cyfry) oraz trzeci i czwarty poziom (każdy po jednej cyfrze). Liczba cyfr wskazuje poziom szczegółowości kategorii.

Rysunek 3 – Struktura i kody klasyfikacji

Zakres poziomu zdrowia lub wielkość danego problemu można opisać wybierając odpowiednią kategorię i jej kod a następnie dodać kwalifikatory. Bez kwalifikatorów kod nie ma właściwego znaczenia.

W celu lepszego zrozumienia funkcjonowania, ICF proponuje wielowymiarowe podejście, którego podstawą są zależności między poszczególnymi składnikami danej osoby (tj. funkcjami i strukturami ciała oraz aktywnością i uczestniczeniem) i jej środowiska.

Mimo tego, że funkcjonowanie jest związane ze stanami chorobowymi (chorobami, zaburzeniami i urazami), nie określa się go jako bezpośredniej konsekwencji stanu chorobowego, ale raczej jako skutek interakcji pomiędzy stanem chorobowym a czynnikami kontekstowymi (czynnikami środowiskowymi i osobowymi). Interakcja pomiędzy tymi elementami składowymi jest dynamiczna i dwukierunkowa, dlatego zmiany w obrębie jednego składnika mogą mieć wpływ na jeden lub kilka innych składników.

Znaczenie powyższej interakcji przedstawione zostało w integracyjnym modelu biopsychospołecznym ICF.

Rysunek 4 – Zależności między składnikami ICF

 

Literatura:

  1. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia, przeł. Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia,2009.
  2. Strona: http://www.csioz.gov.pl/src/files/klasyfikacje/ICF_Polish_version.pdf na której dostępna jest polska wersja klasyfikacji.